ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Αποστόλη Φωτιάδη*
Μετά από πέντε χρόνια έρευνας, το νέο βιβλίο της Ναόμι Κλάιν Αυτό αλλάζει τα πάντα - Ο καπιταλισμός εναντίον του κλίματος βρίσκεται στα ράφια από την περασμένη
Τρίτη. Αναμενόμενα οι
πρώτες αντιδράσεις, αρνητικές και θετικές, είναι πολύ έντονες. Η Κλάιν επιτίθεται
κατά μέτωπο στην κορπορατίστικη πετρελαιοβιομηχανία και θέτει τους Big Green,
τους μεγάλους περιβαλλοντικούς οργανισμούς προ των ευθυνών τους για την
υποτίμηση του θέματος της κλιματικής αλλαγής τα τελευταία χρόνια. Η κρίση, θεωρεί, ήταν μια μεγάλη ευκαιρία για να ξεχαστεί ή και να
αλλοιωθεί ο επείγων χαρακτήρας της κλιματικής αλλαγής. Γι' αυτό
και αυτή αποπειράται μια πλήρη επαναφορά του θέματος επανατοποθετώντας το στον
πυρήνα των επιχειρημάτων ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό. Ο Δρόμος είναι το πρώτο
μη αγγλόφωνο Μέσο που μίλησε μαζί της, σε μια αποκλειστική συνέντευξη για το
πώς επηρεάστηκε από το ταξίδι της στην Ελλάδα, τους στόχους του βιβλίου, αλλά
και για το γιατί πρέπει να διατηρήσουμε την ελπίδα μας ζωντανή.
Πόσο επηρέασε την ανάλυση που κάνεις στο βιβλίο η εμπειρία του
ταξιδιού σου στην Ελλάδα, την άνοιξη του 2013;
Γενικά βελτίωσε την κριτική που προσπαθώ να κάνω. Ήταν
πραγματική έμπνευση ο χρόνος που πέρασα στην Ιερισσό με τους ανθρώπους που
εναντιώνονται στην εξόρυξη χρυσού. Αυτό το κίνημα πιστεύω ότι είναι μέρος της
ψυχής μιας παγκόσμιας αντίστασης σε αυτό που στο βιβλίο αποκαλώ «Extractivism» (1). Ήταν μια πολύ
σημαντική εμπειρία και επηρέασε την ανάλυση που κάνω στο βιβλίο. Αυτό το κίνημα
υπήρξε κυρίως από αγάπη για έναν τόπο και για να υπερασπιστεί το νερό, και
δευτερευόντως από την ανάγκη να εναντιωθεί σε κάτι. Αυτό είναι η αληθινή του
δύναμη. Υπάρχει ένα κεφάλαιο στο βιβλίο που λέγεται Αγάπη και Νερό και ήταν, σε
μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα της εμπειρίας μου στη Χαλκιδική.
Αρκετοί από αυτούς που είχαν έρθει στην ομιλία σου στην Αθήνα
περίμεναν να ακούσουν επιχειρήματα ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό και άκουσαν
κυρίως για το θέμα τις κλιματικής αλλαγής και τον καπιταλισμό. Στο τέλος είχα
την αίσθηση ότι μερικοί ακροατές πίστευαν ότι ήσουν έκτος θέματος. Γιατί
νομίζεις αρκετός κόσμος υποδέχεται αυτήν τη θεματική ως δευτερεύουσα;
Νομίζω ότι πάντα υπάρχει κόσμος που έχει μια πολύ συγκεκριμένη
ιδέα σχετικά με το τι σημαίνει να επιχειρηματολογείς ενάντια στον
νεοφιλελευθερισμό. Αντίστοιχα, όταν μιλάω σε κοινό που ενδιαφέρεται για
περιβαλλοντικά θέματα υπάρχει κόσμος που αναρωτιέται γιατί μιλάω τόσο πολύ για
τη λιτότητα και τον νεοφιλελευθερισμό και όχι για την κλιματική επιστήμη.
Προσπαθώ να φέρω αυτές τις δυο κουβέντες πιο κοντά, γιατί χρειάζεται να γίνουν
ένα.
Εάν δεν γίνουν, η
οικονομία θα συνεχίσει να είναι πιο επίκαιρο θέμα από το περιβάλλον και το
περιβάλλον θα είναι ο μεγάλος χαμένος. Πιστεύω ότι η κλιματική κρίση
μπορεί και πρέπει να είναι ένα βασικό εργαλείο ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό.
Είναι, άλλωστε, το καλύτερο επιχείρημα που είχαμε ποτέ ενάντια στον
νεοφιλελευθερισμό. Αυτό ήταν το επιχείρημά μου στην Αθήνα και αυτό είναι και το
επιχείρημα στο βιβλίο. Ο κόσμος που θέλει να ξανακούσει τα επιχειρήματα που
ακούει όλη την ώρα θα απογοητευτεί, αλλά αυτό δεν με ανησυχεί.
Στην Ελλάδα ήδη γίνεται λόγος για κάποιες αναφορές σου στο
βιβλίο για τη συνάντηση με τον Τσίπρα. Θυμάσαι τι θέσεις είχε σε αυτό το θέμα;
Έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε και δεν έχω παρακολουθήσει
από κοντά πώς εξελίσσονται τα πράγματα μέσα στο κόμμα, οπότε δεν έχει νόημα να
κάνω κάποιο σχόλιο. Τότε ήταν πολύ ενθαρρυντικό το γεγονός πως ο ΣΥΡΙΖΑ
υποστήριζε το κίνημα στις Σκουριές. Θυμάμαι, ωστόσο, μια εσωτερική διχογνωμία,
με αρκετό κόσμο να θεωρεί ότι θα έπρεπε να δοθεί περισσότερο βάρος σε αυτά τα
θέματα.
Πώς νομίζεις ότι μπορεί ο κόσμος να φύγει από τον
«οικονομίστικο» τρόπο σκέψης και τον δογματισμό της «ανάπτυξης» και να
αναζητήσει αλλού λύσεις στα μεγάλα προβλήματα ή να μιλήσει με διαφορετικό τρόπο
για το νόημα της προόδου;
Είναι δύσκολο για εμένα να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση.
Ολοφάνερα, το βιβλίο είναι μια προσπάθεια να κάνω ακριβώς αυτό. Βγήκε μόλις την
Τρίτη, οπότε θα δούμε πώς θα πάει. Οπωσδήποτε, όμως, μπορώ να δω μια αλλαγή στο
πώς σκέφτεται ο κόσμος που συναντώ.